خبرگزاری مهر، گروه استانها، کوروش دیباج: صنعت نشر در عصر پلتفرم‌ها دیگر صرفاً با مسئله تولید، چاپ و توزیع کتاب مواجه نیست؛ بخش مهمی از رقابت این صنعت به چگونگی کشف آثار، جلب اعتماد مخاطب، انتخاب قالب مصرف محتوا و تبدیل علاقه به مطالعه به خرید و خواندن مستمر کتاب منتقل شده است. در این شرایط، کتاب چاپی در کنار نسخه‌های الکترونیکی و صوتی، در بازاری فعالیت می‌کند که شبکه‌های اجتماعی، نظام‌های پیشنهاددهنده محتوا و ابزارهای نوین فناوری نیز در شکل‌گیری سلیقه مخاطبان آن نقش دارند. تغییر این معادله، ضرورت بازنگری در شیوه‌های سنتی نشر و ارتباط ناشران با خوانندگان را بیش از گذشته برجسته کرده است.
در چنین فضایی، آینده صنعت کتاب به توانایی ناشران در شناخت رفتار مخاطبان، طراحی سازوکارهای مؤثر بازاریابی، توسعه بازار مطالعه و حفظ حقوق پدیدآورندگان وابسته است. از یک سو، قالب‌های صوتی و الکترونیکی می‌توانند امکان دسترسی به کتاب را برای گروه‌های تازه‌ای از مخاطبان فراهم کنند؛ از سوی دیگر، ضعف معرفی آثار، دسترسی غیرقانونی به محتوا و ابهام‌های حقوقی ناشی از گسترش هوش مصنوعی، پایداری اقتصادی تولید کتاب را با چالش روبه‌رو می‌کنند. مسئله اصلی دیگر صرفاً این نیست که کتاب در چه قالبی عرضه شود، بلکه این است که چگونه می‌توان اثر را به مخاطب مناسب رساند، برای مطالعه جایگاهی پایدار در زندگی روزمره ایجاد کرد و سهم عادلانه‌ای از ارزش اقتصادی محتوا را به تولیدکنندگان آن اختصاص داد.
این مسائل، ضرورت گفت‌وگو میان ناشران، فعالان رسانه‌ای، تشکل‌های صنفی و مجموعه‌های فعال در عرصه توزیع و عرضه محتوا را دوچندان می‌کند؛ گفت‌وگویی که باید از توصیف تغییرات فناوری فراتر برود و به چالش‌های واقعی اقتصاد نشر، تحول سلیقه مخاطبان و الزامات تداوم تولید فرهنگی بپردازد. در همین چارچوب، نشست مانوین تاکس با عنوان صنعت نشر در عصر پلتفرم‌ها، به همت معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری در حاشیه برگزاری رویداد ملی صنایع خلاق مانوین در اصفهان برگزار شد و حاضران در آن، ابعاد مختلف آینده کتاب و چالش‌های پیش روی صنعت نشر را بررسی کردند.
حتی در شرایط دشوار اقتصادی نیز نمی‌توان آینده کتاب را ناامیدکننده دانست
راضیه هاشمی، مدیرعامل یک مجموعه نشر صوتی، با اشاره به شرایط اقتصادی و وضعیت معیشت خانوارها اظهار کرد: در حوزه کتاب با شرایط دشواری روبه‌رو هستیم، اما این وضعیت به معنای پایان فعالیت در این عرصه نیست. تعداد افرادی که در صنعت کتاب فعالیت می‌کنند کم نیست و انگیزه‌ها، تلاش‌ها و مطالبات آنان نیز غیرعادی یا دور از دسترس نیست.
وی با بیان اینکه ترویج فرهنگ کتاب‌خوانی به تصمیم‌ها و برنامه‌ریزی‌های کلان محدود نمی‌شود، افزود: اهمیت کتاب باید در خانواده‌ها نیز مورد توجه قرار گیرد. در شرایطی که تأمین کالاهای اساسی برای بخشی از خانواده‌ها دشوار شده است، همچنان مخاطبانی وجود دارند که کتاب می‌خرند، کتاب صوتی می‌شنوند و در این حوزه فعالیت می‌کنند؛ بنابراین نمی‌توان آینده این صنعت را صرفاً بر مبنای شرایط دشوار کنونی، ناامیدکننده ارزیابی کرد.
هاشمی ادامه داد: تجربه اتفاقاتی که در سال‌های اخیر پشت سر گذاشته‌ایم، اهمیت آگاهی را بیش از گذشته نشان می‌دهد. هر اندازه ارتباط انسان با کتاب بیشتر باشد، امکان افزایش آگاهی و برخورداری از زندگی بهتر نیز فراهم‌تر می‌شود.
مدیرعامل این مجموعه نشر صوتی درباره شیوه‌های جدید معرفی کتاب نیز گفت: تولید محتوای کوتاه درباره کتاب‌ها، از جمله قالب‌هایی مانند میکروبوک، می‌تواند در معرفی آثار به مخاطبان مؤثر باشد؛ به شرط آنکه این محتوا به‌درستی طراحی شود. اگر مخاطب فرصت یا حوصله کافی برای مطالعه یک اثر را ندارد، معرفی کوتاه و دقیق می‌تواند اطلاعات اولیه‌ای درباره کتاب و نویسنده در اختیارش قرار دهد و زمینه آشنایی بیشتر با اثر را فراهم کند.
هاشمی با اشاره به تفاوت میان تولید کتاب و معرفی آن تصریح کرد: وظیفه ناشر صوتی، تولید خود کتاب است و تولید محتوای معرفی کتاب به تخصص‌ها و توانمندی‌های دیگری نیاز دارد. زمانی که ناشر بخش عمده‌ای از ظرفیت خود را صرف تولید اثر می‌کند، طراحی شیوه‌های مؤثر معرفی آن نیز به همکاری فعالان رسانه‌ای و متخصصان این حوزه نیاز دارد.
وی با انتقاد از دسترسی غیرمجاز به کتاب‌های صوتی در برخی کانال‌های اینترنتی گفت: تولید کتاب صوتی فرایندی تخصصی و زمان‌بر است و نمی‌توان آن را محتوایی ساده و کم‌اهمیت تلقی کرد. این قالب ظرفیت آن را دارد که زمان‌های مرده زندگی روزمره را به فرصتی برای شنیدن کتاب تبدیل کند؛ اما زمانی این ظرفیت به نتیجه می‌رسد که محتوای صوتی با کیفیت مناسب تولید شود و مخاطب نیز به ارزش آن پی ببرد.
هاشمی با اشاره به نقش رسانه‌ها در ترویج مطالعه خاطرنشان کرد: معرفی کتاب باید به بخشی جدی از فعالیت‌های فرهنگی تبدیل شود. اگر دسترسی به کتاب و آشنایی با آن در زندگی روزمره جایگاه مشخصی داشته باشد، امکان گسترش مخاطبان نیز بیشتر خواهد شد.
کتاب‌های خوب بدون برنامه معرفی و بازاریابی از دسترس مخاطب دور می‌مانند
محیا ساعدی، فعال رسانه‌ای حوزه کتاب، با تأکید بر ضرورت بازنگری در شیوه معرفی آثار منتشرشده اظهار کرد: یکی از مشکلات صنعت نشر این است که گاهی یک کتاب خوب تولید می‌شود، اما پس از انتشار، برنامه مشخصی برای معرفی آن وجود ندارد. مخاطبی که نویسنده یا اثر را نمی‌شناسد، برای پیدا کردن کتاب به اطلاعات و راهنمایی نیاز دارد؛ به‌ویژه زمانی که فرصت یا امکان جست‌وجوی گسترده ندارد.
وی افزود: در شرایطی که قدرت خرید خانوارها کاهش پیدا کرده است، مخاطب ممکن است پیش از خرید کتاب به اطلاعات بیشتری نیاز داشته باشد. اینکه محصول فرهنگی صرفاً تولید و سپس رها شود، یکی از کاستی‌های جدی در فرایند عرضه کتاب است. معرفی اثر از سوی افراد مورد اعتماد مخاطب، منتقدان و کسانی که سلیقه فرهنگی آنان برای خواننده اهمیت دارد، می‌تواند در تصمیم‌گیری برای خرید مؤثر باشد.
ساعدی با انتقاد از وضعیت روابط عمومی در صنعت نشر بیان کرد: حتی برخی ناشران بزرگ نیز برنامه‌های منسجم و قابل‌توجهی برای روابط عمومی و معرفی آثار ندارند. داشتن یک مدیر یا ادمین شبکه اجتماعی به‌تنهایی به معنای برخورداری از برنامه بازاریابی نیست. صنعت نشر به طراحی برنامه‌های مشخص برای معرفی کتاب، ارتباط با مخاطبان و پیگیری وضعیت فروش آثار نیاز دارد.
این فعال رسانه‌ای ادامه داد: گاهی نویسندگان نیز تمایلی ندارند آثارشان از سوی برخی فعالان شبکه‌های اجتماعی معرفی شود و تصور می‌کنند چنین کاری ممکن است به اعتبار کتاب لطمه بزند؛ در حالی که اصل موضوع، انتخاب درست شیوه معرفی و شناخت مخاطب است. ناشر باید برای فروش و معرفی کتاب برنامه داشته باشد و نمی‌تواند صرفاً به روش‌های سنتی عرضه اثر تکیه کند.
ساعدی با اشاره به فاصله میان بخشی از تولیدات نشر و شناخت نسل جوان از نویسندگان ایرانی گفت: اگر در میان جوانان درباره نویسندگان شاخص پرس‌وجو کنیم، ممکن است تعداد محدودی از آنان این چهره‌ها را بشناسند. این مسئله نشان می‌دهد که آثار ادبی، حتی اگر ارزش بالایی داشته باشند، بدون معرفی مؤثر نمی‌توانند به‌راحتی به مخاطبان تازه دست پیدا کنند.
وی با تأکید بر ضرورت شناخت سلیقه نسل جدید افزود: نسل جوان در شبکه‌های اجتماعی حضور دارد، اجتماعات و علایق فرهنگی خاص خود را شکل داده است و از مسیرهای متفاوتی با کتاب آشنا می‌شود. فعالان فرهنگی باید این مخاطبان را بشنوند، نیازهایشان را بشناسند و شیوه ارتباط خود را با زبان و علایق آنان هماهنگ کنند.
ساعدی با اشاره به ظرفیت معرفی کتاب در قالب‌های کوتاه و محتوای شبکه‌های اجتماعی تصریح کرد: اگر آثار جذاب و ارزشمند با بسته‌بندی محتوایی مناسب به نسل جدید معرفی شوند، امکان برقراری ارتباط آنان با این آثار افزایش پیدا می‌کند. مسئله اصلی این است که فعالان نشر به جای فاصله گرفتن از مخاطبان جوان، به شناخت تجربه‌ها، سلیقه‌ها و شیوه‌های ارتباطی آنان توجه کنند.
کتاب صوتی می‌تواند فراتر از خوانش متن، تجربه‌ای متفاوت از اثر ادبی بسازد
دامون آذری، مدیر یک مجموعه نشر، با اشاره به ظرفیت‌های کتاب صوتی اظهار کرد: کتاب صوتی می‌تواند تجربه‌ای متفاوت از مطالعه نسخه چاپی ایجاد کند؛ اما مخاطب برای درک این تفاوت باید با کیفیت و قابلیت‌های این قالب آشنا شود. در برخی موارد، شیوه اجرا و خوانش یک اثر می‌تواند دریافت مخاطب از داستان و شخصیت‌های آن را تغییر دهد.
وی با اشاره به ساختار سنتی بخشی از صنعت نشر افزود: برخی ناشران، حتی با وجود سابقه طولانی و انتشار تعداد زیادی کتاب، همچنان ساختار محدودی دارند و بخش‌های مشخصی برای بازاریابی، روابط عمومی و برگزاری رویدادهای معرفی آثار در اختیار ندارند. این مسئله یکی از مشکلات جدی صنعت نشر است و بر نحوه ارتباط کتاب با مخاطب تأثیر می‌گذارد.
آذری درباره دلایل کتاب‌نخواندن در جامعه گفت: هرچند شرایط اقتصادی دشوار شده و هزینه‌های زندگی افزایش یافته است، نمی‌توان گرانی کتاب را تنها دلیل کاهش مطالعه دانست. مسئله مهم‌تر این است که کتاب‌خواندن هنوز به اندازه کافی به یک ارزش اجتماعی تبدیل نشده و مطالعه در زندگی روزمره بسیاری از افراد جایگاه تثبیت‌شده‌ای ندارد.
وی ادامه داد: برای مثال، در برخی جمع‌ها ممکن است افراد درباره فیلم‌های شناخته‌شده گفت‌وگو کنند و ناآشنایی با آنها موجب احساس فاصله شود؛ اما کمتر پیش می‌آید که کسی به دلیل نخواندن آثار ادبی یا کتاب‌های تاریخی احساس کند از یک تجربه فرهنگی مهم محروم مانده است. این تفاوت نشان می‌دهد که مطالعه هنوز به یک ارزش اجتماعی فراگیر تبدیل نشده است.
مدیر این مجموعه نشر با اشاره به ضرورت مشارکت بخش‌های مختلف در ترویج کتاب‌خوانی بیان کرد: دولت، ناشران و فعالان فرهنگی هر یک در این زمینه مسئولیت دارند، اما ناشران نیز باید سهم بیشتری در معرفی آثار و ایجاد ارتباط با مخاطبان بر عهده بگیرند. تبدیل مطالعه به یک ارزش اجتماعی، به مجموعه‌ای از اقدامات مستمر نیاز دارد.
آذری درباره ظرفیت‌های کتاب صوتی توضیح داد: یکی از ساده‌ترین کارکردهای کتاب صوتی این است که مخاطب بتواند در زمان‌هایی که امکان مطالعه با چشم را ندارد، به کتاب گوش دهد. رفت‌وآمد به محل کار یا تحصیل، حضور در ترافیک و انجام کارهای روزمره از جمله موقعیت‌هایی هستند که می‌توان از این قالب برای مطالعه استفاده کرد.
وی افزود: کتاب صوتی می‌تواند فراتر از خواندن متن عمل کند و با اجرای مناسب، انتخاب لحن، تدوین، موسیقی و فضاسازی، ارزش افزوده‌ای نسبت به نسخه چاپی ایجاد کند. در برخی آثار، این عناصر می‌توانند احساساتی مانند ترس، خشم، اندوه یا تردید را برجسته‌تر کنند و تجربه مخاطب از داستان را گسترش دهند.
آذری با تأکید بر ضرورت شناخت نسل جدید خاطرنشان کرد: نمی‌توان انتظار داشت جوان امروز دقیقاً با همان شیوه‌ها و علایقی به کتاب نزدیک شود که نسل‌های پیشین تجربه کرده‌اند. بخشی از مخاطبان جدید با بازی‌های رایانه‌ای، شبکه‌های اجتماعی، انیمه و دیگر قالب‌های محتوایی ارتباط دارند و برای معرفی کتاب به آنان باید این زمینه‌ها را شناخت.
وی ادامه داد: کتاب می‌تواند به مخاطب اطلاعات بدهد، به شناخت بهتر خود و جهان کمک کند و حتی لذت خواندن یک متن زیبا را فراهم آورد. بنابراین مطالعه تنها وسیله‌ای برای کسب اطلاعات نیست و جنبه‌های مختلفی از تجربه انسانی را در بر می‌گیرد.
مدیر این مجموعه نشر با اشاره به ظرفیت شبکه‌های اجتماعی برای معرفی آثار گفت: این شبکه‌ها هم فرصت هستند و هم تهدید. اگر بتوان محتوایی متناسب با زبان و علایق مخاطب تولید کرد، می‌توان از ظرفیت آنها برای آشنا کردن افراد با کتاب بهره گرفت. قالب‌هایی مانند میکروبوک یا معرفی کوتاه و جذاب آثار نیز در صورت طراحی مناسب می‌توانند زمینه ورود مخاطب به مطالعه کامل کتاب را فراهم کنند.
آذری افزود: برای نزدیک شدن به نسل جدید، باید ابتدا شنونده دغدغه‌های آن باشیم و بدانیم چه موضوعاتی برایش اهمیت دارد. بسیاری از فیلم‌ها و بازی‌های محبوب از آثار مکتوب الهام گرفته‌اند و معرفی این پیوند می‌تواند راهی برای ایجاد ارتباط بیشتر میان مخاطبان جوان و کتاب باشد.
مصرف غیرقانونی کتاب‌های دیجیتال، درآمد تولیدکنندگان را از بین می‌برد
علی محمدپور، دبیر انجمن ناشران دیجیتال، با اشاره به تغییر الگوی مصرف کتاب در جهان اظهار کرد: یکی از چالش‌های حوزه نشر، جا انداختن مطالعه صوتی و الکترونیکی به‌عنوان شکل‌هایی از کتاب‌خوانی در جامعه و همچنین در ذهن سیاست‌گذاران است. همواره گفته می‌شود که قالب‌های دیجیتال قرار نیست کتاب چاپی را از بین ببرند؛ با این حال، روندهای بازار در برخی کشورها از افزایش سهم کتاب‌های صوتی و الکترونیکی حکایت دارد.
وی با اشاره به وضعیت بازار کتاب در آمریکا افزود: بر اساس آمارهایی که در این نشست مطرح شد، طی چند سال اخیر سهم کتاب چاپی در این بازار حدود پنج درصد کاهش یافته و در مقابل، مصرف کتاب‌های صوتی و الکترونیکی افزایش پیدا کرده است. در این بازار، کتاب صوتی سهم قابل‌توجهی از مصرف دیجیتال را به خود اختصاص داده است؛ زیرا افرادی که امکان یا تمایل کمتری به مطالعه چشمی دارند، می‌توانند از طریق شنیدن کتاب با محتوا ارتباط برقرار کنند.
محمدپور با مقایسه این روند با وضعیت مطالعه در ایران بیان کرد: در کشور ما، سهم قالب‌های مختلف دیجیتال متفاوت است و مسئله اصلی این است که بر اساس پیمایش‌های مورد اشاره، سرانه مطالعه از حدود ۱۶ دقیقه در روز در چهار سال گذشته به حدود ۱۰ دقیقه رسیده است. این ارقام نشان می‌دهد که افزایش دسترسی به قالب‌های دیجیتال به‌تنهایی برای افزایش مطالعه کافی نیست.
دبیر انجمن ناشران دیجیتال با تأکید بر نقش سیاست‌گذاری فرهنگی گفت: در برخی کشورها، ترویج کتاب‌خوانی از دوره آموزش ابتدایی آغاز می‌شود و مطالعه به‌عنوان بخشی از الزامات آموزشی در نظر گرفته می‌شود. این رویکرد می‌تواند زمینه عادت به مطالعه را در دوران کودکی فراهم کند و در سال‌های بعد، به خواندن آثار متنوع‌تر و عمیق‌تر بینجامد.
وی ادامه داد: در ایران، نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران همچنان یکی از مهم‌ترین رویدادهای ایجادکننده جریان اجتماعی در حوزه کتاب است. این ظرفیت نشان می‌دهد که اقدامات سازمان‌یافته می‌توانند در ایجاد توجه عمومی به کتاب نقش داشته باشند؛ با این حال، نهادهای مسئول باید برای گسترش چنین جریان‌هایی در طول سال نیز برنامه‌ریزی کنند.
محمدپور با اشاره به چالش دسترسی غیرقانونی به کتاب‌های دیجیتال تصریح کرد: بر اساس پیمایش مورد اشاره از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، حدود ۴۰ درصد مصرف کتاب در کشور به قالب‌های الکترونیکی و صوتی اختصاص دارد؛ اما بنا بر آمار مطرح‌شده در نشست، بخش بزرگی از این مصرف از مسیرهای غیرقانونی صورت می‌گیرد و درآمدی برای ناشران و تولیدکنندگان محتوا ایجاد نمی‌کند.
وی افزود: گسترش دسترسی غیرقانونی به کتاب، توان مالی تولیدکنندگان را برای سرمایه‌گذاری مجدد در تولید آثار، بازاریابی، معرفی کتاب و توسعه بازار کاهش می‌دهد. اگر درآمد حاصل از مصرف آثار به تولیدکنندگان برسد، امکان افزایش ظرفیت تولید و گسترش فعالیت‌های فرهنگی نیز فراهم‌تر خواهد شد.
دبیر انجمن ناشران دیجیتال با انتقاد از فاصله میان سیاست‌های اعلام‌شده و حمایت عملی از صنعت نشر اظهار کرد: در قانون بودجه، ردیف‌هایی برای اختصاص بخشی از منابع درآمدی شرکت‌ها و بانک‌های دولتی به فعالیت‌های فرهنگی پیش‌بینی شده است. به گفته وی، رقم مورد اشاره در این زمینه حدود ۱۷ هزار میلیارد تومان است، اما این ظرفیت مالی به‌درستی در خدمت فعالیت‌های فرهنگی قرار نمی‌گیرد.
محمدپور درباره تغییر ذائقه مخاطبان جوان گفت: نسل جدید ممکن است از مسیرهایی متفاوت با نسل‌های قبل به کتاب برسد. مخاطبان پیشین گاهی مطالعه آثار کلاسیک را با خلاصه‌های کوتاه آغاز می‌کردند؛ امروز نیز قالب‌های تازه، از جمله آثار تصویری و روایت‌های دنباله‌دار، می‌توانند نقطه شروع آشنایی جوانان با داستان و ادبیات باشند.
وی افزود: کتاب امروز با رقبای متعددی از جمله بازی‌های رایانه‌ای، فیلم‌ها و دیگر قالب‌های محتوایی روبه‌روست. برای گسترش مخاطبان، باید این رقابت را به رسمیت شناخت و از ظرفیت قالب‌های تازه برای معرفی آثار مکتوب بهره گرفت.
محمدپور با اشاره به پیامدهای پیشرفت هوش مصنوعی بیان کرد: نبود سازوکارهای حقوقی مؤثر برای حمایت از حقوق مؤلفان، در کنار توسعه ابزارهایی که امکان تولید محتوای صوتی با کمک هوش مصنوعی را فراهم می‌کنند، نگرانی‌هایی جدی برای آینده نشر ایجاد کرده است. اگر تولید و انتشار آثار بدون رعایت حقوق صاحبان اثر انجام شود، انگیزه و توان اقتصادی ناشران و تولیدکنندگان محتوا تضعیف خواهد شد.
وی با تأکید بر ضرورت تقویت تشکل‌های صنفی و حمایت حقوقی از تولیدکنندگان گفت: بخش مهمی از مصرف کتاب‌های صوتی از مسیرهایی انجام می‌شود که درآمدی برای ناشر و تولیدکننده ایجاد نمی‌کنند. حمایت از حقوق نشر و ایجاد سازوکارهای مؤثر برای صیانت از آثار فکری می‌تواند به تقویت اقتصاد نشر کمک کند.
دبیر انجمن ناشران دیجیتال در پایان بر ضرورت توجه فعالان بخش خصوصی به ظرفیت‌های موجود تأکید کرد و گفت: ناشران، تولیدکنندگان محتوا و فعالان رسانه‌ای باید علاوه بر پیگیری مطالبات از نهادهای مسئول، برای شناخت زبان مخاطب، معرفی مؤثر آثار و یافتن راهکارهای عملی توسعه بازار کتاب نیز تلاش کنند.
هوش مصنوعی می‌تواند کشف کتاب را آسان‌تر کند، اما اصالت انسانی آثار باید حفظ شود
سروش فتحی‌جو، مدیر حوزه فرهنگ و هنر یک مجموعه تجارت الکترونیک، با اشاره به سهم قالب‌های مختلف کتاب در فروش اظهار کرد: اگر تعداد اقلام فروخته‌شده را مبنا قرار دهیم، حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از اقلام این حوزه به کتاب‌های صوتی و الکترونیکی اختصاص دارد. البته سهم ریالی این قالب‌ها با سهم آنها از نظر تعداد یکسان نیست و تفاوت‌هایی میان ارزش فروش کتاب‌های مختلف وجود دارد.
وی با اشاره به رابطه میان قالب‌های چاپی، صوتی و الکترونیکی افزود: نمی‌توان فرض کرد که مخاطب با انتخاب کتاب صوتی، لزوماً مطالعه نسخه چاپی را کنار می‌گذارد. ممکن است فردی برای مطالعه دقیق یک موضوع، کتاب چاپی بخرد، در مسیر رفت‌وآمد به کتاب صوتی گوش دهد و در زمان دیگری از محتوای دیجیتال استفاده کند. بنابراین، این قالب‌ها در برخی موقعیت‌ها مکمل یکدیگر هستند و در برخی موارد نیز می‌توانند سهم متفاوتی از بازار به دست آورند.
فتحی‌جو ادامه داد: هدف باید گسترش تعداد مخاطبان و بزرگ‌تر شدن بازار کتاب باشد. از این منظر، افزایش مطالعه از طریق کتاب چاپی، کتاب صوتی یا دیگر قالب‌های محتوایی می‌تواند در توسعه بازار مؤثر باشد.
مدیر حوزه فرهنگ و هنر این مجموعه تجارت الکترونیک با اشاره به کاربردهای هوش مصنوعی در فروش کتاب بیان کرد: یکی از مسائل مهم در این زمینه، شناخت علت کتاب‌نخواندن مخاطبان است. ممکن است فردی اساساً علاقه‌ای به کتاب‌خواندن نداشته باشد، فرد دیگری به دلیل محدودیت مالی کتاب نخرد و شخص دیگری نیز نتواند اثر مورد نظرش را پیدا کند. هر یک از این گروه‌ها به راهکار متفاوتی نیاز دارند.
وی افزود: هوش مصنوعی می‌تواند در شناسایی علایق کاربران، پیشنهاد آثار متناسب با سلیقه آنان و تسهیل فرایند پیدا کردن کتاب نقش داشته باشد. همچنین می‌توان از این فناوری برای بهبود برنامه‌های بازاریابی و معرفی آثار به مخاطبانی استفاده کرد که تاکنون ارتباطی با کتاب برقرار نکرده‌اند.
فتحی‌جو با اشاره به ظرفیت‌های هوش مصنوعی در کاهش هزینه‌های اجرایی اظهار کرد: یکی از کاربردهای مؤثر این فناوری، سرعت بخشیدن به کارهای تکراری و کاهش هزینه انجام آنهاست. با این حال، استفاده از هوش مصنوعی در صنعت کتاب تنها به فرصت‌ها محدود نمی‌شود و باید تهدیدهای احتمالی آن نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی ادامه داد: انتشار کتاب‌هایی که به‌طور کامل با هوش مصنوعی تولید شده‌اند، پرسش‌هایی درباره مسئولیت حقوقی، اعتبار محتوا و حقوق مخاطب ایجاد می‌کند. خواننده باید بداند اثری که خریداری می‌کند چگونه تولید شده و در صورت وجود اشتباه یا محتوای مسئله‌دار، مسئولیت آن بر عهده چه کسی است.
مدیر حوزه فرهنگ و هنر این مجموعه تجارت الکترونیک با تأکید بر اهمیت هویت انسانی در تولید کتاب تصریح کرد: توسعه فناوری نباید به نادیده گرفتن جایگاه انسان در آفرینش ادبی و فرهنگی منجر شود. صنعت نشر باید ضمن استفاده از ظرفیت‌های جدید، برای مسائل حقوقی و مسئولیت‌های ناشی از تولید محتوای مبتنی بر هوش مصنوعی نیز راهکارهای روشنی در نظر بگیرد.
فتحی‌جو در بخش دیگری از سخنان خود به ظرفیت بازار کتاب‌های مرتبط با هویت ملی اشاره کرد و گفت: توجه به علاقه مخاطبان به موضوعات مرتبط با ایران و فرهنگ ملی می‌تواند فرصت‌هایی برای توسعه بازار کتاب ایجاد کند. در همین زمینه، مشارکت در تولید و عرضه آثار ارزشمند و تلاش برای دسترس‌پذیرتر شدن آنها از جمله اقداماتی است که می‌تواند به گسترش مخاطبان کتاب کمک کند.
آینده نشر به پیوند میان تولید محتوا، شناخت مخاطب و صیانت از حقوق پدیدآورندگان وابسته است
مجموع دیدگاه‌های مطرح‌شده در نشست صنعت نشر در عصر پلتفرم‌ها نشان می‌دهد که آینده کتاب در ایران تنها به گسترش ابزارهای دیجیتال یا افزایش شمار عناوین منتشرشده وابسته نیست. از یک سو، معرفی مؤثر آثار، شناخت زبان نسل جدید و تبدیل مطالعه به یک ارزش اجتماعی مورد تأکید قرار گرفت و از سوی دیگر، ضرورت حمایت از حقوق مؤلفان، مقابله با مصرف غیرقانونی آثار و تعیین مسئولیت‌های حقوقی در استفاده از هوش مصنوعی مطرح شد.
در این نشست همچنین بر ظرفیت قالب‌های صوتی و الکترونیکی برای گسترش دسترسی به کتاب تأکید شد؛ ظرفیتی که در کنار کتاب چاپی می‌تواند فرصت‌های تازه‌ای برای ارتباط با مخاطبان فراهم کند. با این حال، بهره‌گیری از این فرصت‌ها مستلزم توجه هم‌زمان به اقتصاد نشر، کیفیت تولید، بازاریابی فرهنگی و سیاست‌گذاری مؤثر است؛ مسائلی که نحوه مواجهه صنعت نشر با آنها، مسیر آینده کتاب و رابطه نسل‌های جدید با مطالعه را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
نظر شما